Nawigacja

Ośrodek

Szkolenia

Twórcami Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach (TSR) są Steve de Shazer i Insoo Kim Berg, którzy od lat 70-tych ubiegłego wieku rozwijali ją w ramach Centrum Terapii Krótkoterminowej w Milwaukee w Stanach Zjednoczonych. Model ten należy do jednego z kilkunastu współczesnych wiodących systemów psychoterapeutycznych; określany jest mianem terapii konstruktywistycznych.

Idea

Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach ma swoje korzenie w wielu teoriach psychoterapeutycznych, ale z głównych nurtów można wymienić terapię ericksonowską, terapię systemową rodzin oraz terapię narracyjną. Wszystkie one oparte są na postmodernistycznej filozofii myślenia o człowieku, na sposobie takiego pojmowania świata, by relacjonował własne doświadczenia człowieka we własnym kontekście. Nie ma jednego sposobu opisywania rzeczywistości, rzeczywistość nie jest obiektywna, jedna dla wszystkich. Każdy człowiek konstruuje ją subiektywnie za pomocą nadawanych jej własnych znaczeń. Funkcjonuje w dynamicznych, interakcyjnych systemach społecznych, czyli relacjach z innymi ludźmi; według perspektywy systemowej zmiana w jednym z elementów systemu wpływa na cały system. Zgodnie z ideą Miltona Ericksona, ludzie znają rozwiązania swoich problemów, jednak nie zdają sobie z tego sprawy, że posiadają wystarczający potencjał by zaspokoić swoje potrzeby i dokonać pożądanych zmian. Człowiek (klient) wie lepiej od terapeuty czego potrzebuje, to on jest ekspertem od swojego życia, terapeuta zaś jest ekspertem od prowadzenia rozmowy i podążania za celami określonymi przez klienta, pracuje w normatywności klienta. Istnieje wiele sposobów rozumienia tej samej sytuacji, nie istnieje jedna właściwa interpretacja zdarzeń, wszystko jest osadzone w  kontekście i najbardziej użyteczne jest kreowanie przez klienta własnej indywidualnej przestrzeni, szczęśliwego życia jakie chce wieść.

W Polsce metoda TSR jest znana od początku lat 90-ych XX wieku. Od roku 2008 działa Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach (PSTTSR), którego statutowym zadaniem jest program certyfikacji zawodowej, potwierdzający kompetencje terapeutów stosujących ten model terapii. W 2015 roku Polskie Towarzystwo Psychologiczne powołało ogólnopolską Sekcję Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniach, która dba o standardy pracy praktyków TSR w oparciu o kodeks etyczny Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.

 

Podstawowe założenia

  • odejście od poszukiwania diagnoz i definiowania choroby w rozumieniu medycznym;
  • odejście od analizowania źródeł i natury problemów czy deficytów, problem terapeutyczny to sposób radzenia sobie klienta z trudnościami, bada się funkcję problemu, co i jak służy klientowi;
  • anormatywność i różnorodność; terapia mocno zindywidualizowana, unikanie ocen i wartościowania; priorytetem jest znaczenie, jakie swoim działaniom i doświadczeniom przypisuje sam klient;
  • „postawa niewiedzy” terapeuty – brak hipotez, wyobrażeń i sugestii na temat wyborów klienta, zamiast tego kierowanie się ciekawością, otwartością i akceptacją ram jego własnych punktów odniesienia;
  • diagnoza zasobów i potencjału klienta, potrzebnych do znalezienia rozwiązania;
  • uznanie kompetencji klienta do dokonywania zmian, budowania nowych perspektyw, tworzenia nowych postaw i nowych wzorów myślenia, poczucia wpływu na swoje życie; szacunek dla osobistych wyborów klienta,podążanie za celami, które sam określi;
  • skupienie się na teraźniejszości i wsparcie klienta w budowaniu wizji przyszłości, kierunek terapii wyznacza nie problem, a potrzeby;
  • ograniczone eksploatowanie przeszłości, o tym, które doświadczenia, potencjalnie bolesne, zdecyduje się przywołać klient zależy od jego woli; sięga się do przeszłości jedynie w celu znalezienia wyjątków, czyli działań i sytuacji, w których klient skutecznie poradził sobie z trudnościami;
  • opór – informacja zwrotna klienta określająca jego oczekiwania co do zakresu i tempa współpracy; terapeuta powinien subtelnie podążać za klientem;
  • idea: małe zmiany wywołują duże zmiany, zmiany jednych treści myślenia i działania wpływają na zmiany innych;
  • im wolniej tym szybciej – metoda małych kroków– na drodze do rozwiązania problemu kluczowa jest mała zmiana, zbyt wygórowane oczekiwania mogą zaburzyć postrzeganie postępów w terapii.

Filozofia centralna

  • jeśli coś DZIAŁA, rób tego więcej – warto powtarzać te zachowania, które są pomocne w redukowaniu lub likwidowaniu problemów
  • jeśli coś nie działa, nie rób tego więcej, RÓB COŚ INNEGO – ważna jest świadomość tego, co nie działa; warto zaprzestać robienia tego, co jest nieskuteczne i poszukać innych, choćby najprostszych sposobów na rozwiązanie trudności
  • jeśli coś się NIE ZEPSUŁO, NIE NAPRAWIAJ tego – „lepsze jest wrogiem dobrego”, działaj zdroworozsądkowo i nie komplikuj problemów

Skuteczność i zastosowanie

Twórcy nurtu już od początku swoich prac nad rozwojem tego podejścia, czyli od wczesnych lat 80-tych XX wieku, opierali je na analizie empirycznej praktycznie stosowanych oddziaływań. Badania były „oparte na dowodach”, a nie „oparte na teorii” jak większość innych modeli terapeutycznych. Jego twórcy obserwowali sesje terapeutyczne i skrupulatnie odnotowywali, co takiego robił terapeuta, co zadziałało pozytywnie na klienta i przesuwało go w kierunku jego celu, a następnie instruowali terapeutę, żeby robił tego więcej. Wypracowali zestaw interwencji wraz z ogólnym stylem klinicznym, który najlepiej można opisać jako kooperatywny, oparty na współpracy i skoncentrowany na opisach rozwiązań – w przeciwieństwie do klasycznych podejść interpretacyjnych, instruujących lub konfrontacyjnych, skupionych na opisywaniu problemów.

Badania skuteczności odnoszą się do konkretnych zagadnień, z którymi klienci zgłaszają się na terapię. TSR okazała się skuteczną metodą pracy w obszarach:

  • rozwiązywania problemów behawioralnych dzieci i młodzieży
  • pokonywania depresji i lęku, budowania poczucia własnej wartości
  • eksternalizacji problemów behawioralnych, w tym zaburzeń zachowania, fobii społecznych  i zarządzania konfliktami
  • relacji małżeńskich/partnerskich
  • uzależnień
  • przemocy domowej
  • uzyskiwania wsparcia w problemach zdrowotnych
  • odbudowywaniu poczucia sprawczości u pacjentów oddziałów pourazowych
  • leczeniu pacjentów po udarze mózgu
  • w pracy z rodzinami doświadczającymi traumy i nadużywania substancji odurzających

Wnioski z wielu badań naukowych nad Terapią Skoncentrowaną na Rozwiązaniach wskazują, że jest ona skutecznym (i w niektórych przypadkach lepszym) podejściem w terapii problemów psychologicznych, behawioralnych i relacyjnych. Zyskuje ona podobne wielkości efektów, porównując je z metodami opartymi na dowodach. Dodatkowo efekty te osiągane są przy mniejszej przeciętnej liczbie odbytych sesji, przy zastosowaniu podejścia opartego na zaufaniu i współpracy zamiast niedopuszczalnej tu konfrontacji i interpretacji problemu klienta. Podstawą programową TSR jest uznanie, że ekspertem swojego doświadczenia jest sam klient.

Opracowanie: Bogusława Michalska