„Perswazja i uzdrawianie. Analiza porównawcza psychoterapii” [RECENZJA]

Publikujemy piętnastą recenzję w naszym cyklu CPI CZYTA
Autorką tekstu jest Zofia Czerwińska

Jerome D. Frank, Julia B. Frank ,,Perswazja i uzdrawianie. Analiza porównawcza psychoterapii”.

Po lekturze książki ,,Perswazja i uzdrawianie. Analiza porównawcza psychoterapii”, mam poczucie, że jest ona kierowana nie tylko do aktywnych psychoterapeutów ale również do osób zainteresowanych pomaganiem i wspieraniem innych na drodze rozwoju. Autorami są psychiatrzy amerykańskiego pochodzenia, ojciec i córka, którzy omawiają korzenie współczesnej psychoterapii zwracając szczególną uwagę na zawarte w niej elementy religii, magii, behawioryzmu i filozofii. Poprzez dogłębną analizę, dążą do ukazania Czytelnikowi możliwej integracji różnych podejść terapeutycznych i uspójnienia ich podstawowych właściwości co jest dużą korzyścią dla pacjentów. Zdaniem D. Franka, osoby nie zgłaszają się na psychoterapię wyłącznie z powodu objawów powodujących cierpienie. Większość z nas na co dzień walczy z trudnościami i przeciwnościami losu, jednak czynnikiem skłaniających ludzi do poszukiwania pomocy u specjalisty jest według autorów tzw. załamanie hartu ducha. Wyprowadzają oni za tym wniosek, że przyczyną stałej poprawy dobrostanu pacjenta po zakończonej psychoterapii może być, często pomijane w badaniach z powodów światopoglądowych zjawisko, tzw. ,,mocy uzdrowicielskiej”, cechującej utalentowanego i doświadczonego psychoterapeutę. Autorzy ukazują również w kilku rozdziałach jak istotną rolę w procesie zdrowienia somatycznego oraz psychicznego, odgrywać może myślenie magiczne, wiara w mity, kolektywne doświadczenie terapii grupowej, rozważania egzystencjalne czy rytuały dnia codziennego.

W książce szczególnie zainteresował mnie rozdział 6 pt. ,, Umysł i ciało w psychoterapii” ponieważ specjalne miejsce w tej książce znalazła terapia zespołu stresu pourazowego oraz chorób somatycznych oraz  rozdział 7 pt.,,Efekt placebo i rola oczekiwań w leczeniu medycznym i psychologicznym”, gdyż niejednokrotnie udowodniono, że powodzenie psychoterapii zależy od zbieżności oczekiwań z realiami terapii.  Analiza efektu placebo pozwala mi wysunąć wniosek, że kształtując w odpowiedni i etyczny sposób te oczekiwania za pomocą odpowiedniej rozmowy na pierwszych sesjach, można poprawić efektywność procesu psychoterapeutycznego. Jest to dla mnie zjawisko szczególnie przekonujące, ponieważ osobiście wierzę w moc relacji terapeutycznej oraz w to, że zaufanie do terapeuty i nadzieja, są czynnikami silnie wpływającymi na powodzenie leczenia.

Znaczenie relacji pacjent-terapeuta oraz waga tego to kim jest sam terapeuta, również zostało poruszone przez autorów. Poza kwestiami tak oczywistymi jak przygotowanie terapeuty do zawodu czy cechy osobiste danego pacjenta, autorzy zajęli się też kwestiami rzadziej poruszanymi takimi jak np. status kulturalno-społeczny pacjenta i terapeuty, nierównowaga sił w spotkaniu terapeutycznym ale również tzw. diada terapeutyczna. Gdy terapię potraktujemy jak wzajemnie oddziałujące na siebie systemy, wpływ cech osobowości naszych pacjentów na wyniki terapii sprowadza się w zasadzie do tego, jakie wrażenie robią na nas jako terapeutach owe cechy pacjenta. Wrażenie to z kolei wpływa na nasze zachowanie wobec pacjenta. Autorzy podają, że istnieje na to wiele dowodów empirycznych, choć uważam, że każda osoba zajmująca się profesjonalnie pomaganiem, niejednokrotnie sama tego doświadczyła. Jednym z dowodów na to jest na pewno korelacja pomiędzy korzystnym wynikiem terapii a pozytywnymi uczuciami, jakie terapeuta i pacjent żywią wobec siebie nawzajem. Autorzy przytaczają również interesujące badania, które zachęcają do zwrócenia naszej uwagi na podobieństwa i różnice pomiędzy nami a naszymi pacjentami, które mogłyby mieć wpływ na rezultaty procesów terapeutycznych. 

Podsumowując, książka  jest kierowana do profesjonalistów oraz ludzi zainteresowanych psychoterapią zarówno w nurcie poznawczo-behawioralnym jak i nurtach humanistycznych. Znajdziemy w niej wiele ciekawostek popartych badaniami lub latami doświadczeń z pracy autorów  z pacjentami. Ta pozycja zdecydowanie pozwala poszerzyć nasze myślenie o procesie terapeutycznym, poczuciu sprawczości pacjentów, a przede wszystkim zachęcić do wprowadzania do gabinetów rozmów o duchowości, mitach, osobistych rytuałach naszych pacjentów.

Zofia Czerwińska, psycholog, specjalistka psychoterapii uzależnień, psychoterapeutka Gestalt w trakcie szkolenia z Centrum Psychoterapii Integralnej